Vreemd genoeg zei Venetië me niet zoveel. De stad had zijn bloeitijd op een moment de Nederland nog niet eens bestond. Toen ik dus voor enige dagen naar Venetië ging had ik geen idee hoe ik de stad zou beleven maar het was prachtig. De rust van een autovrije stad, het water, de romantische sfeer en het gevoel in een andere tijd terechtgekomen te zijn. Maar ook nu ik dit schrijf zegt Venetië me nog niet zoveel. Ik heb gezocht naar verbanden, naar namen, naar gebeurtenissen. Namen als Marco Polo, Monteverdi, Vivaldi, Titiaan en Casanova. Het is me maar gedeeltelijk gelukt maar dat kan ook komen omdat mijn Grand Tour voltooid is.

Lege schelp
Ik ben niet de enige die Venetië ervaren heeft als een gedeeltelijk bestaande stad. In het blad Vruchtbare Aarde las ik dit:

Venetië is een lege schelp, merkte Nietzsche ooit op. Een plek waar de mens zich kan afschermen van de wereld, zichzelf kan leren kennen en met zichzelf in dialoog kan gaan; bij uitstek de plaats waar zijn creatieve vermogens zich uit kunnen leven. En toch ligt de teleurstelling op de loer, waarschuwt Alfred Paffenholz in zijn radioprogramma.

Teleurstelling - omdat het werkelijke Venetië anders is dan het plaatje dat mensen in hun hoofd hebben: “Venetië bereidt zijn bezoekers een eigenaardige verrassing: de werkelijke stad is minder sprookjesachtig dan de voorstelling die de bezoekers meebrengen. Velen komen aan met een vastomlijnd beeld en zijn geïrriteerd als ze merken dat de stad afstand houdt en zich hult in sluiers van licht en nevel, van water en lucht.”

James Bond
Wellicht kende ik Venetië nog wel het best door de films van James Bond. In Russia with love verleidt hij daar Tatiana Romanova. In Moonraker (1979) scheurt James Bond over het San Marcoplein en door de kanalen in een gondel. In Casino Royale wordt dan de tent pas echt afgebroken maar komt het ook tot romantiek.

Shakespeare, Goethe en Thomas Mann
Zowel Othello als De koopman van Venetië zijn stukken van Shakespeare die zich afspelen in Venetië. Shakespeare zelf was overigens nooit in Venetië. Goethe was dat wel. Venetië was een onderdeel van zijn beroemde Italiaanse reis, de voorloper van de Grand Tour. Goethe’s verblijf duurde 16 dagen en begon op 28 september 1786. Thomas Mann zou zich door Goethe hebben laten inspireren voor zijn boek Dood in Venetië. De hoofdpersoon uit zijn boek von Aschenbach sterft uiteindelijk op een strand van het Lido.

Titiaan en een pietà in de stijgers
Ik zocht naar een schilderij van hem in de Gallerie dell’Accademia en kon er geen vinden. Toen ben ik maar gaan kijken naar een restauratie. Toen ik een stellage zag voor een schilderij en een vrouw die het reinigde drong voor het eerst tot me door hoe groot sommige schilderijen eigenlijk zijn. Ik zat al een tijdje te kijken en besloot stiekum een foto te nemen. Zolang het niet flitst zie ik er het kwaad niet van in. Pas bij het fotograferen zag ik dat het schilderij van Titiaan was! Het was de Pietà, een voorstelling van Maria met het dode lichaam van Jezus op haar schoot. Het wordt algemeen beschouwd als het laatste werk van Titiaan.

Later zijn we nog speciaal naar Basilica di Santa Maria Glorioso dei Frari gegaan want daar hangt een gigantisch altaarstuk van Titiaan over de Maria Hemelvaart. Het verhaal gaat dat bij de ceremonie waar het schilderij werd onthuld ook een gezant was van Keizer Karel die een bod deed op het schilderij. Het was bekend dat de paters twijfelden over de kwaliteit van het schilderij want dit was totaal anders als wat men gewend was. De monniken hebben het dus niet verkocht.

Afsluiting Grand Tour
Venetië blijft dus ondanks alles een raadsel en ik zal zeker terugkeren naar die stad. Wat deze reis voor me symboliseerde was de afsluiting van mijn Grand Tour. Deze Grand Tour is naam voor de talloze reizen die voornamelijk de zonen van de Engelse adel en burgerij maakten om van wilde jongens gevormd te worden tot Gentleman. Door het bezoeken van tal Europese steden maakten ze uitgebreid kennis met de schoonheidsidealen van de klassieke oudheid. Deze reizen begonnen in de 17de eeuw en zijn echo vindt men nog terug in de verplichte Rome-reis die veel gymnasiasten heden ten dage maken. Ook de Prix de Rome is een voortvloeisel van de Grand Tour. De beroemdste Italië-reis is echter niet die van een Engelsman maar de Italienischen Reise van Goethe.

Een typische Grand Tour voerde eerst van Londen naar Parijs. Daarna ging het richting Zwitserland, in het bijzonder naar Genève. Hierna volgde een moeizame overgang via de Sint-Bernhardpas naar Noord-Italië. Een paar maanden Turijn, Florence en Pisa. Dan kwam Bologna en Venetië. Rome was dan vaak de volgende en daarna Napels en de Vesuvius. Hierna volgden dan de Griekse ruïnes op Sicilië of Griekenland zelf maar meestal ging men na Napels naar het noorden richting het Duitstalige gebied. Bijvoorbeeld eerst Innsbruck en dan Wenen, Dresden, Berlijn en Potsdam. Sommigen studeerden enige tijd in München of Heidelberg. Als laatste werden dan Holland en Vlaanderen aangedaan voordat het weer richting Engeland ging. Een Grand Tour was niet alleen een culturele reis, het was een rite de passage. De jongeren kwamen als mannen terug, klaar voor het echte leven.

Toen ik las over de traditionele Grand Tour vielen de stukjes op zijn plaats. Mijn eigen Grand Tour heb ik grotendeels beschreven in dit Kielzog en ik wist dat deze reis voltooid is, dat ik klaar ben. Deze culturele pelgrimstocht, een rite de passage. Ik was een pelgrim, een zoekende, iemand die - om met Coelho te spreken - zijn zwaard zocht. Als souvenir heb ik dan ook een prachtige jakobsschelp meegenomen. Waar ik het vanaf nu over ga hebben behalve over weetjes, trivia en gebeurtenissen? We zien het wel!

GT en GTi
Staat voor Grand Tourer en is een verzamelnaam voor krachtige auto’s bedoeld om lange afstanden mee af te leggen. Deze klasse onderscheid zich van de sportwagen doordat ze vaak groter zijn, beter uitgerust en minder gericht op rijkwaliteiten. En GTi staat voor Gran Turismo injection. GTi is een benaming geworden voor snelle hatchbacks, vaak uitgerust met een motor met meer inhoud en vermogen dan het standaard model.

Madonna en Casanova
Leuke clip van Madonna dansend in een Gondel onder de Brug der Zuchten. Daar zat Casanova ooit nog vast. De man die ook in Amsterdam een liefje zocht in de persoon van Hester Hooft (Een afstammeling van de grote PC Hooft die ook een Italiëreis gemaakt heeft). Casanova’s grootste liefde was de Gravin van Parma waarschijnlijk een afstammelinge van de hertogen van Parma (In katzwijm voor Casanova en Casanova over de vloer).

Napoleon
En natuurlijk mag Napoleon niet nog ontbreken. Hij was het die Venetië na meer dan 1000 jaar zelfstandigheid wist te veroveren. Hij gaf het aan de Oostenrijkse Habsburgers maar niet na het lenen van de vele edelstenen die men had laten aanbrengen in het Pala d’Oro, het altaar retabel voor de evangelist de Heilige Marcus. Ook liet hij de vier paarden van de San Marco - die de Venetianen buit hadden gemaakt in Constantinopel tijdens de vierde kruistocht - naar Parijs brengen om ze daar op de Arc de Triomphe. De paarden die nu op de San Marco staan zijn een kopie. De echte staan binnen en mogen niet gefotografeerd worden.