Gebruikt Philips nog het oude logo? Op de producten lijkt het verdwenen te zijn maar op het hoofdkantoor in Amsterdam prijkt het metershoog. Op de producten van Philips staat de firmanaam in de kenmerkende letters. En terzijde: de familie Philips is verre familie van Karl Marx en de aangetrouwde directeur Frans Otten gaf zijn naam aan een stadion in Amsterdam.

Voor de grote bedrijven opkwamen hadden de adelijke families al hun familietekens in de vorm van familiewapens oftewel blazoenen. En de Christelijke kerk gebruikte het kruis waaraan de naamgever gestorven was als symbool voor hun kudde van gelovigen. We worden omgeven door tekens die staan voor iets anders dan hun directe verschijning. Maar wat is een logo, logotype, vignet, embleem, symbool en trademark?

Logo en logotype
In de spreektaal is een logo gewoon de tekening die bij een bedrijfsnaam hoort. De tekening symboliseert als het ware het bedrijf. En deze wetenschap is meestal genoeg voor het dagelijks gebruik maar als je er iets dieper induikt vergt het wat meer precisie.

Logo is een verkorte vorm van logotype. De benaming logotype werd oorspronkelijk gebruikt voor het woordmerk. De naam van een bedrijf of product gezet uit een bijzonder lettertype. Met eventueel een speciale schrijfwijze en versieringen werd dit woord al snel een beeld op zichzelf en vormde het een beeldmerk. Denk bijvoorbeeld aan de sierlijke letters van het merk Coca-Cola. Het is dus te begrijpen dat het woord logo ook gebruikt wordt voor het beeldmerk.

Vignet of embleem
Oorspronkelijk werd voor het beeldmerk het woord vignet of embleem gebruikt. De woordherkomst van deze begrippen is bijzonder. Het woord vignet komt van vigne wat wijngaard betekent. Het is zo genoemd omdat het motief oorspronkelijk dat van een wijnrank met blad en vrucht was. Deze tekening werd gebruikt als boekversiering op de titelpagina of aan het eind van hoofdstukken. En het woord ebleem heeft al helemaal vreemde wortels. Het voert terug naar het Grieks en is samengesteld uit de woorden en (in) en ballein (werpen). Het betekende dus ooit inwerpen of invoegen en werd gebruikt voor mozaïek. Dus een kunstzinnige en gestyleerde weergave van de werkelijkheid.

Symbool
Om het nog ingewikkelder te maken, ik hoop dat je me nog kan volgen, heeft ook het woord symbool een soortgelijke herkomst. Het komt ook van het Grieks en is samengesteld uit sun (samen) en weer ballein (werpen, voegen). Het betekent dus samenvoegen en komt voort uit een herkenningsteken dat twee mensen konden gebruiken. Ze hadden beiden een stuk van een gebroken voorwerp en deze konden ze door samen te voegen gebruiken ter identificatie van elkaar. Ongeveer als een in tweeën gescheurd geldbriefje. Alleen degene die het andere stuk heeft kan de gezochte persoon zijn.

Handelsmerk of trademark
Als je zuinig wil zijn op je woordbeeld of beeldmerk dan kun je het ook juridisch berschermen via het merkenrecht. Als je het merk laat registreren dan heb je een geregistreerd handelsmerk oftewel trademark.

Maar om op het logo terug te komen. Dat is op te vatten als het woordmerk (logotype) en het beeldmerk (symbool, icoon, vignet, embleem) tezamen. Soms bestaat dit beeldmerk uit een sierlijk monogram (denk aan General Electric), embleem (Het Rode Kruis) of symbool (Vrouwe Justitia in het logo van het Ministerie van Justitie of de jakobsschelp in het logo van Shell).

Het woordmerk en beeldmerk van Philips
Bij Philips is er dus sprake van een woordmerk en een beeldmerk. Het woordmerk van Philips bestaat uit de naam van het bedrijf gezet in het lettertype Gill Sans en in de Pantonekleur Process Blue. Het is in 1938 ontworpen door Louis Christiaan Kalff. De letter S helt licht achterover.

Het beeldmerk van Philips komt voort uit een decoratie. De golven symboliseerden radiogolven en de sterren stonden voor de ether van de nachtelijke hemel waardoor de radiogolven werden verzonden. Het bestaat voorts uit de naam van het bedrijf gezet in het lettertype Gill Sans en het is voor de kleur is de Pantonekleur Process Blue gebruikt. Het Philips logo is in 1938 ontworpen door Louis Christiaan Kalff.

De familie Philips en Karl Marx
Philips was zo aanwezig en belangrijk in de regio waar ik vandaan kom. Veel mensen werkten er en dan gingen ze in hun vrije tijd naar de Philips Sport Vereniging, het Philips ontspanningscentrum en de kinderen kregen steun van het Philips studiefonds. In hun huizen was zelfs de toiletpot van Philips, een gevolg van het aandeel dat Philips had in de keramische industrie. Philips was zo diep verankerd in het het zuiden dat ik de familie Philips altijd associeerde met het Katholicisme. Later las ik echter dat ze van Joodse herkomst waren en verre familie van Karl Marx. De moeder van Marx was een zus van de vrouw van Lion Philips, grootvader van Anton en Frits Philips. Karl zelf kwam herhaaldelijk naar Zaltbommel, waar Philips woonde, om bij zijn oom Lion een voorschot te halen op de erfenis van zijn moeder.  

Frans Otten
Nu ik alweer meer dan de helft van mijn leven in Amsterdam woon word ik toch nog achtervolgt door Philips. Eerst het hoofdkantoor en al bladerend door het internet denk ik dat ook mijn favoriete squashstadion naar een Philips-directeur is genoemd. De Amsterdammer Frans Otten was directeur van Philips van 1939 tot 1961. Hij was een schoonzoon van de grote Anton Philips en dus een broer van de Philips-legende Frits Philips. Hij was ook een zwager van een andere Philips-directeur Henk van Riemsdijk.

Verwante verwijzingen bij dit artikel

• Frans Otten Stadion
• Een website over huisstijl
• Geschiedenis van het Philips-logo
• Benelux-Bureau voor de Intellectuele Eigendom
• VIBE - Visual Brand Experience