In een ver verleden heb ik me bezig gehouden met de politieke wetenschappen en een belangrijk gegeven was altijd de scheiding van de machten binnen een staat. De Trias Politica. Dat is een politiek systeem dat bedacht werd door de verlichte Fransman Charles Montesquieu. Ik stuitte weer op de leer van de Trias Politica toen ik probeerde uit te zoeken wat nou eigenlijk het verschil is tussen de Raad van State en de Hoge Raad. Deze raden hebben een grote naam maar wie of wat beraden ze nu eigenlijk?

Trias Politica
Eerst dan maar een stukje theorie. De Trias Politica houdt in dat de macht in over drie gescheiden machten verdeeld moet worden:

• De wetgevende macht (in Nederland zijn dat de Staten Generaal (Eerste en Tweede kamer))
• De uitvoerende macht (de regering, in Nederland zijn dat de koningin en de ministers)
• De rechterlijke macht (de rechters en het Openbaar Ministerie)

De machten hebben ieder hun eigen bevoegdheden en hebben ieder hun eigen zelfstandigheid. Al deze machten afzonderlijk hebben ten opzichte van elkaar en ten opzichte van de burger verantwoordelijkheden door middel van ingebouwde controlemechanismen. De uitvoerende macht is verantwoording schuldig aan de wetgevende macht, de wetgevende macht is vervolgens verantwoording verschuldigd aan de burgers. De burgers hebben invloed op de wetgevende macht door middel van verkiezingen. De rechterlijke macht controleert vervolgens de uitvoering van wetten en regelgeving. De rechterlijke macht zelf kan worden gecontroleerd door middel van openbaarheid van zittingen, openbaarheid van uitspraken, goed klachtrecht en zicht op belangenverstrengeling (nevenfunctieregisters).

Raad van State en Keizer Karel V
De Raad van State is een van de Hoge Colleges van Staat. Dat wil zeggen dat hij een zelfstandige en onafhankelijke positie heeft die in de grondwet verankerd is. De Raad van State is een adviesorgaan van de regering. De Raad is in 1531 opgericht door keizer Karel V en is daarmee een van de oudste regeringsorganen ter wereld. Toen keizer Karel V op 1 oktober 1531 de Raad van State voor de Nederlanden instelde als Conseil d’Estat, sloot hij aan bij een lang bestaande traditie. Een middeleeuwse vorst besliste over de belangrijkste zaken van oorlog en vrede na overleg met de hoogste edellieden van het land. Zo was het niet vreemd dat Keizer Karel de vijfde, toen hij zijn zuster Maria van Hongarije aanstelde als landvoogdes over de Nederlanden, haar terzijde deed staan door een adviesraad. Deze raad bestond uit de voornaamste edellieden uit de streek, alsmede leden van de hoge geestelijkheid en een aantal juristen.

Raad van State in het heden
De Raad van State wordt voorgezeten door het Staatshoofd. De leden worden staatsraden genoemd en deze worden benoemd door de Kroon (De Koningin en de ministers). De officiële voorzitter van de Raad van State is de Koningin, de feitelijke leiding is echter in handen van de vicepresident. Deze vervult daarmee een van de belangrijkste adviseursfuncties binnen de overheid. Met de voorzitters van Eerste en Tweede Kamer behoort hij bijvoorbeeld tot de eerste adviseurs die de Koningin bij het begin van de kabinetsformatie ontvangt. De huidige vicepresident is Herman Tjeenk Willink. Op grond van artikel 74 van de Nederlandse Grondwet heeft prins Willem-Alexander, de vermoedelijke opvolger van de Koning, vanaf zijn achttiende verjaardag zitting in de Raad van State. Sinds oktober 2004 heeft ook prinses Máxima zitting in de Raad maar ze is geen lid. De leden van het Koninklijk Huis die in de Raad van State zitten hebben daar geen stemrecht.

Wat is dan de Hoge Raad?
De Hoge Raad der Nederlanden is de hoogste rechtsprekende instantie in Nederland op civielrechtelijk en strafrechtelijk gebied. De Hoge Raad zetelt in Den Haag en is belast met het toezicht op de rechtseenheid en rechtsontwikkeling van het Nederlandse recht. Een rechter van de Hoge Raad wordt, onverschillig of het nu gaat om een man of vrouw, een raadsheer genoemd.

Verschil tussen Hoge Raad en Raad van State
De Hoge Raad is dus alleen bezig met rechtspreken maar de Raad van State is behalve het hoogste bestuursrechterlijke orgaan ook raadgever van het kabinet. Er kan dus kritiek uitgeoefend worden op de scheiding van machten binnen instituties in Nederland. De rol van de Raad van State is twijfelachtig omdat die zowel in de wetgevende macht als rechtsprekende macht ingedeeld kan worden. Na een uitspraak van het Europees Hof voor de Rechten van de Mens zag de Nederlandse staat zich gedwongen om binnen de Raad van State een Afdeling Bestuursrechtspraak in het leven te roepen aangezien de Raad van State zich bezig hield met rechtspraak én advies gaf bij de totstandkoming van wetten.

Waarom wil ik deze dingen weten? Het is niet in het kielzog van het dagelijkse leven, niet triviaal en geen belevenis. Ik denk omdat bovenstaande theoretische informatie mooi kan dienen als hechtlaag voor komende belevenissen.

Verwante verwijzingen bij dit onderwerp

• Raad van State
• Hoge Raad
• Trias Politica