In de afgelopen week, de heilige week, was ik in de stad Gent (foto’s uitstapje) en in Amsterdam ben ik naar de Matthäus Passion in het Concertgebouw geweest. In Gent heb ik het Lam Gods van de gebroeders Van Eyck gezien. Ook heb ik me daar valse euromunten van het Vaticaan laten aansmeren en was ik een soort mini-Sint-Pieter in Noord-Brabant. Deze week heb ik uitgezocht wie Johannes de Doper ook alweer was en wie Christoffel. En nu is het dan Stille Zaterdag, de dag na de Goede Vrijdag en de dag voor Pasen en het is een prima dag om wat religeuze verbanden te leggen.

Het Lam Gods
Dit drieluik van de gebroeders van Eyck uit Maaseik is het mooiste schilderij dat ik ken (of het moet het Melkmeisje van Vermeer zijn). Het is met verhalen en symbolen beladen altaarstuk bedoeld om het ongeletterde volk uitleg te geven over het Christelijke geloof. Dat kregen die gewone mensen overigens alleen te zien op kerkelijke feestdagen zoals Kerstmis, Pasen en Allerheiligen. Het drieluik bestaat uit 12 panelen. De drie centrale figuren stellen voor de Maagd Maria, God de Vader of Jezus en Johannes de Doper. Ze worden op de bovenste rij omgeven door zingende engelen en uiterst links en rechts door de naakte Adam en Eva. Boven deze laatste twee zijn scenes met Kaïn en Abel.
Op de vijf onderste panelen staan van links naar rechts de Rechtvaardige Rechters, De ridders van Christus, de aanbidding van het Lam Gods, de hermieten en de pelgrims. Op het paneel met de aanbidding van het lam zijn zoveel details te zien dat ik ze hier niet allemaal op zal noemen.

De Stoutmoudige Diefte van de Rechtvaardige rechters
Van dit prachtige schilderij werden in 1934 twee panelen gestolen om ermee de Bisschop van Gent af te persen. De ontvoerder(s) liet(en) één paneel terugvinden (de achterkant met daarop Johannes de Doper) om zo hun eis voor losgeld kracht bij te zetten. De Procureur des Konings van Gent weigerde te onderhandelen met dieven. De zoektocht kwam nader in het nieuws toen in Dendermonde de Wetterse wisselagent Arsène Goedertier, ook koster van de Sint-Gertrudiskerk te Wetteren, de diefstal bekende, maar niet meer bij machte was om de bergplaats bekend te maken. “Mijn geweten is rein,” verklaarde hij op zijn sterfbed. Maar ook: “Ik alleen weet waar het paneel van het Lam Gods zich bevindt. Zoek in mijn schrijftafel de groene envelop.” Het paneel met de Rechtvaardige rechters blijft tot op heden onvindbaar en werd in 1941 vervangen door een kopie van de hand van Jef Vanderveken. De kopiïst schilderde in het koor der Rechters de toenmalige koning Leopold III om, uit eerbetoon voor de oorspronkelijke schilder(s), er duidelijk op te wijzen dat het om een kopie gaat. Later dook het paneel op in De Val van Albert Camus. De eigenaar van een Amsterdams café Mexico-City heeft het daar verborgen. Het paneel ruilde hij met een klant voor een fles jenever.

Maar wat heeft een lam met Jezus te maken en waarom is zijn sterfdag een Goede Vrijdag?
Een lam was het offerdier in de godsdiensten van het oude Nabije Oosten en werd door de vroege christenen overgenomen als het symbool van de zich opofferende Christus. Het is Johannes de Doper die Christus als het Lam Gods (Agnus Dei) betitelt. Jezus, het lam, offerde zich voor de mensheid. Hij gaf zijn bloed voor de verlossing uit de zonde en de overwinning op de satan. En deze offering gebeurde op de vrijdag voor Pasen. En dit verklaard waarom de vrijdag waarop Jezus stierf aan een kruis op Golgotha toch een Goede Vrijdag genoemd wordt.

De Matthäus Passion
Over dit lijden (passie) en sterven van Jezus handelt de Matthäus Passion. Johann Sebastian Bach componeerde het in 1728 en het werd voor het opgevoerd op de Goede Vrijdag in 1729. Het is een vertelling aan de hand van de hoofdstukken 26 en 27 uit het Evangelie van Mattheus. De teksten van de aria’s, arioso’s en koralen zijn geschreven door Bachs vaste tekstschrijver Picander. Alleen al om deze fragmenten uit het Matthäus is de passie interessant.

• De geest is gewillig maar het vlees is zwak
• Hij die naar het zwaard grijpt zal door het zwaard omkomen
• Mijn Vader, als het niet mogelijk is dat deze beker voorbijgaat zonder dat Ik hem drink, laat uw wil dan geschieden
• Mijn God, Mijn God, waarom hebt Gij Mij verlaten
• De kraaiende haan
• Het wassen van de handen in onschuld door Pilatus

De voetwassing bij het laatste avondmaal, het verraad door Judas met een kus, de verloochening door Petrus, het afgeslagen oor van de soldaat, het dobbelen om de mantel van Jezus, de kruisgang, de kruisiging. Dit is het symbolische brandpunt van het Christelijke geloof.

Keizer Karelbier, trappisten en valsmunterij
Maar deze blog beperkt zich in minder relgieuze dagen tot het wat meer triviale en speelt zich af in het kielzog van het dagelijkse. En ik was dus in Gent wezen kijken naar het schilderij Het Lam Gods en wezen luisteren naar de Matthäus Passion in het Concertgebouw. De andere reden dat ik naar Gent ging was om het geboortehuis van Keizer Karel de Vijfde te vinden maar dat bleek al meer dan honderd jaar geleden afgebroken te zijn. Ook het Keizer Karelbier ben ik vergeten te drinken. Wel heb ik nu zes van de zeven trappistenbieren gedronken. In een geweldig biercafé aan de Leie dronk ik namelijk voor het eerst een Rochefort en een Achel. Alleen de trappist uit Westvleteren heb ik nog niet geproefd maar dat bier is alleen aan het café aan de overkant van de abdij te krijgen en per kratje aan de abdij zelf. Dat komt dan later wel eens. Tussen de bedrijven door heb ik me laten oplichten toen ik een setje euromunten van Vaticaanstad dacht gekocht te hebben. De neppers hebben me toch nog 32 euro gekost. Maar goed dat ik niet ook nog een setje van munten uit Monaco gekocht heb. Op weg naar huis meende ik de koepel van de Sint-Pieter te zien in het Brabantse land. We zijn nu toch al in godsdienstige sferen en dus kan dit er ook nog wel bij.

Sint-Pieter in Oudenbosch
In een klein dorpje blijkt opeens de koepel van de Sint-Pieter op schaal te staan. De Basiliek van de Heiligen Agatha en Barbara. Door de beroemde architect Cuypers (Rijksmuseum en Centraal station Amsterdam) ontworpen is een mengeling van de Sint-Pieter en de Jan van Lateranen te Rome. Alles in deze kerk is minitieus beschilderd, zelfs het marmer is geschilderd. Er is een kopie van de Pietà van Michelangelo. Het hele project is bedoeld om de Nederlandse Zouaven te eren en ademt de sfeer uit van Katholiek extremisme. In het Nederlands taalgebied is het regiment Zuavi Pontifici (”Zouaven van de Paus”) het bekendst. Dit bestond uit katholieke vrijwilligers die onder de regering van paus Pius IX de Kerkelijke Staat verdedigden tegen de aanvallen van Victor Emanuel II en Giuseppe Garibaldi. Deze paus had een oproep aan de gehele katholieke wereld gedaan om jonge, ongehuwde mannen te zenden om hem bij te staan, de dreigende verwoesting van Rome te voorkomen.

Christoffel, de Christusdrager
Wil ik alleen nog even wat kwijt over Christoffel en daarna is het voor even weer gedaan met Pasen, Jezus en de Maagd Maria (of het moet nog kort een verslagje zijn over een tocht naar het bedevaartsoord Maria in Nood in Heiloo). Het verhaal over Christoffel of Christophorus is legendair en daardoor natuurlijk des te interessanter. Zijn naamdag was 25 juli maar die is ten gunste van Sint-Jacob verschoven naar de 24ste juli. Christoffel zou uit het land der Cynocefalen stammen, een fabelras van mensen met hondenkoppen. Dit volk zou ergens in het oosten wonen en een keer een delegatie naar de paus in Avignon hebben gezonden. Volgens sommigen zijn ze vleeseters, volgens anderen planteneters die leven volgens principes die lijken op die van Benedictijner monniken. De in het Westen bekenste legende verhaalt van ene Reprobus die zo arrogant was dat hij zijn diensten alleen wilde aanbieden aan het allerhoogste gezag. Eerst trad hij in dienst bij de koning, die echter bang bleek te zijn voor de keizer. Hij trad in dienst bij de keizer, maar die was bang voor de duivel. Toen bood hij zijn diensten aan aan de duivel. De duivel was echter bang voor Christus en Reprobus besloot Christus te gaan dienen. Hij deed dit, op advies van een kluizenaar, door mensen op zijn brede rug een rivier over te dragen. Op zekere dag moest hij een klein kind de rivier over tillen. Terwijl hij daarmee bezig was werd het kind echter zwaarder en zwaarder, totdat Reprobus bijna bezweek en tot zijn schouders in het water stond. Toen openbaarde het kind zich als Christus en doopte Reprobus in de rivier. Zijn doopnaam werd Christoffel, Christusdrager. Jezus liet Christoffels staf groen uitlopen en zond hem weg om het evangelie te prediken. Ook in deze legende wordt hij uiteindelijk gemarteld en onthoofd.

Pelgrims en Sint-Christoffel op het Lam Gods
Sint-Christoffel is de patroonheilige van de reizigers, alle verkeersdeelnemers, timmerlieden, schilders, pelgrims, fruithandelaren, boekbinders, schatgravers, hoedenmakers, tuinmannen en kinderen en patroon tegen besmettelijke ziekten, onverwachte dood, de pest, droogte, onweer, hagel, watersnood, vuurrampen, oogziekten, tandpijn en van de bewoners van de stad Roermond, waar een groot beeld van hem met Christus op zijn schouder de top van de kathedraal versierd. Op het Lam Gods in Gent staat hij met z’n reuzengestalte centraal op het meest rechtse paneel. Tussen de pelgrims met Sint-Jacobsschelpen op de muts.