Het is al weer een tijd uit de mode om linkshandigen te verplichten met rechts te schrijven. Laat staan dat we ze uitschelden voor van alles en nog wat of dat we ze links laten liggen. Maar waarom rijdt het verkeer in de meest landen rechts? En wie bepaalde ooit de breedte van het spoor? Dat soort vragen.

Linkshandige mensen brengen ongeluk
Linkshandige mensen werden vroeger gezien als gevaarlijk en onhandig. Dat hoor je terug in de taal. In het latijn is een linkshandig iemand sinister en een rechtshandig iemand dexterous oftewel handig. Twee linkerhanden hebben is ook bepaald al geen aanbeveling voor een timmerman. Rechts is recht, links is wegbuigen, weglenken van het rechte pad. Slinkse personen, bloedlinke linkmichels en averechtse effecten. En dat zijn nog maar wat voorbeelden uit Nederlands. In Portugal heet een linkshandig iemand net als de duivel een canhoto en in het Frans is een gauche niet alleen een linkshandig iemand maar iemand die lomp en onhandig is.

Zijn linkshandigen alleen maar linkshandig?
Nee, linkshandigen lijken ook vaker dan rechtshandigen creatief aangelegd en homoseksueel. Er is een indrukwekkende lijst van beroemde mensen die linkshandig waren maar dat is niet helemaal verwonderlijk als je bedenkt dat 8 to 15% van de bevolking linkshandig is. Om enkele linkshandige beroemdheden te noemen die vaker terugkomen in deze blog: Johann Sebastiaan Bach, Leonardo Da Vinci, Johann Wolfgang von Goethe, Michelangelo Buonarroti, John F. Kennedy, Bill Clinton en Johan Cruyff. Omstreden zijn de beweringen van linkshandigheid van Karel de Grote, Alexander de Grote en Julius Caesar.

Waarom rechtsrijden als je ook linksrijden kan?
Zou dat vooroordeel over linkshandigen er ook toe geleid hebben dat we rechts rijden? Het schijnt zo te zijn dat als je links loopt of rijdt het voor een rechtshandige makkelijker is de tegenligger met een zwaard of mes aan te vallen of je juist tegen een aanval te verdedigen. Rechts rijden is dus wat vriendelijker volgens deze theorie. Andere theorieën gaan uit van een rechtshandige koetsier. Om zijn passagiers niet te raken met zijn zweep zit hij aan de rechterkant en zal hij voor de veiligheid van tegemoetkomend verkeer het beste aan de linkerkant rijden. Zit de bestuurder niet op bok maar op een van de paarden voor de koets dan zal hij links willen zitten om met zijn rechterkant uit te kunnen halen naar de andere paarden. Hoe dan ook, ik heb wel 20 verklaringen gelezen over de achtergronden van linksrijden en rechtsrijden, maar geen enkele was zeer recht door zee. Feit is dat 66% van de wereldbevolking rechts rijdt en 34% linksrijdt. Tot de linksrijdende landen behoren ook de voormalige Nederlandse kolonieën Indonesië en Surniname. Het is grappig dat rechtsrijden in Nederland is ingevoerd onder het bewind van de linkshandige Napoleon Boneparte.

Dagen H
Een verhaal dat altijd indruk op me maakte is dat ze in Zweden van de ene op de andere dag (namelijk 3 september 1967) van rechtsrijden naar linksrijden zijn omgeschakeld. Deze dag noemde ze Dagen H, van Högertrafik. Verkeersborden verplaatsen, sturen verzetten, deuren van bussen, de hele rimbam.

Rechtsrijden is niet altijd links zitten
Bij rechtsrijden heeft men ervoor gekozen links te zitten en dus rechtshandig te schakelen. De pedalen zitten wereldwijd gelukkig wel op dezelfde volgorde: gaspedaal, rem, koppeling. Als je in een voertuig rijdt en je zit het meest naar het midden van de weg en je overziet goed het tegemoetkomend verkeer. Je ziet minder goed de berm en de eventuele afgrond. Om aan dit probleem tegemoet te komen werden bussen en Lancia’s nog lang uitgerust met een stuur aan de rechterkant. Net als veegwagens …

De breedte van het spoor
Het is spannend te zien hoe alledaagse maar bepalende factoren een heel lange en grillige geschiedenis hebben. In het boek Zahir van Paulo Coelho kwam ik een soortgelijk verhaal tegen als antwoord op de vraag wat de oorsprong is van de breedte van het spoor:

Vandaag was ik op het treinstation, en ik ontdekte dat de treinrails 143,5 centimeter, of 4 voet en 8,5 duim, van elkaar liggen. Waarom zo’n rare maat? Ik vroeg mijn vriendin uit te zoeken wat de reden is en vond de volgende: omdat ze in het begin, toen ze de eerste wagons bouwden, hetzlefde gereedschap gebruikten als bij de bouw van postkoetsen.
waarom stonden de wielen van de koetsen dan op deze afstand van elkaar? Omdat de oude wegen die breedte hadden.
Wie heeft er ooit bepaald dat de wegen die breedte moesten hebben? En plotseling moeten we terug naar een ver en grijs verleden: de Romeinen, de eerste grote wegenbouwers, hebben dat bepaald. En wat was de reden? Hun strijdwagens werden getrokken door twee paarden - en wanneer we de paarden die in die tijd gebruikt werden naast elkaar zetten, komen we uit op een breedte van 143,5 centimeter.
Zodoende is de afstand tussen de rails die ik vandaag zag - en waar onze ultramoderne TGV over rijdt - uiteindelijk bepaald door de Romeinen. Toen de emigranten naar de Verenigde Staten trokken om daar spoorwegen aan te leggen, kwam het niet in hun op voor een andere breedte te kiezen, ze hielden dezelfde standaard aan. Het heeft zelfs consequenties gehad voor de bouw van de spaceshuttle: de Amerikaanse ingenieurs vonden dat de brandstoftanks breder moesten zijn, maar ze werden in Utah gebouwd, moesten per trein naar het Space Center in Florida vervoerd worden en de tunnels waren niet breed genoeg. Kortom, de Amerikanen moesten zich neerleggen bij iets wat de Romeinen als de ideale maat hadden vastgesteld.

Overigens rijdt me in sommige landen rechts op het spoort en andere, zoals in België en Zwitserland, aan de rechterkant. Of de TGV van Amsterdam naar Parijs halverwege aan de andere kant gaat rijden wens ik te betwijfelen.