De teerling is geworpen
24 december 2006
Afgelopen week heb ik de serie Rome aangeschaft. De serie speelt zich af ten tijde van het triumviraat en Julius Caesar steekt op de 10de januari van de Romaanse kalender de Rubicon over met het 13de legioen. De rubicon is een riviertje van niks, men weet niet eens zeker welke het was, maar in de politiek van de Romeinse oudheid was deze rivier van grote betekenis. Een generaal mocht onder de wet de rivier, die de grens vormde tussen Gallië en Italië, niet met een staand leger overschrijden. Het overtsteken betekende oorlog. De Jeep Wrangler (ruziemaker) Rubicon is dan een leuke autonaam.
Alea iacta est
Toen Caesar de rivier overstak zou hij vogens Suetonius gezegd hebben: alea iacta est. Oftewel de teerling is geworpen waarbij een teerling een dobbelsteen is. Als de dobbelsteen geworpen is liggen de volgende acties vast, je lot is bepaald, je kan alleen nog maar vooruit. En de teerling is dan volgens het woordenboek afgeleid van het Latijnse woord voor drie, tres. Omdat er altijd gedobbeld werd met drie stenen. Lijkt me een wat zwakke afleiding. De Franse vertaling van deze spreuk, Les jeux sont faits, is tevens de titel van een boek van de nobelprijswinnaar Jean-Paul Sartre.
Dice en datum
In het Engels luidt het spreekwoord The die has been cast. Een die is hetzelfde als een dice en het is te herleiden tot het Latijnse datum wat zoiets betekent als iets dat wordt gegeven of gespeeld. Aan het einde van een brief zetten de Romeinen de dag en de maand dat het schrijven aan een koerier gegeven was. En dat deed me aan iets denken wat ik onlangs las. De Amerikanen zeggen tijd geld is en de Italianen zeggen dat tijd het enige is dat je in dit leven gegeven is. Dat zijn twee totaal verschillende benaderingen.
Kubus en cube
In het Engels heet een dobbelsteen ook wel cube, van kubus. De herleiding van dat woord voert vermoedelijk via het Grieks naar een niet Indo-Europees woord. Bij de Grieken betekent kubus nog dobbelsteen, de Arabieren gebruiken het woord Kaäba om het kubusvormige heiligdom in Mekka mee aan te duiden.
27 december 2006 op 21:38
Op nu.nl was vandaag te lezen dat de Hadj weer staat te beginnen, een pelgrimstocht voor moslims. Die tocht eindigt bij de Kaäba. Dit is over de kaäba te lezen in de wikipedia:
Mekka (Arabisch: Makkah) was al lang voor de opkomst van de islam een belangrijke heilige plek, waar ten tijde van de opkomst van de islam verscheidene natuurgoden en andere goden aanbeden werden. Dat had ook te maken met de vele karavaanroutes die hier samenkwamen. De Ka’aba was ook voor de tijd van Mohammed een heiligdom, waarbij de zwarte steen een bijzondere plaats innam.
Moslims geloven dat de Ka’aba door Adam is gebouwd. Zij geloven ook dat Ibrahim (Abraham) de Ka’aba samen met zijn zoon Ismail (Ismaël) heeft herbouwd, nadat die tijdens de zondvloed was verwoest. De zwarte steen (hadjar aswad) zou door de engel Djibriel (Gabriël) aan Abraham geschonken zijn.
4 juni 2007 op 21:17
De etymologie van kalender is interessant maar wel wat ingewikkeld. Het is afgeleid van kalandae, de eerste dag van de Romeinse maand. Dit was de dag dat schulden dienden te worden verrekend. Dit woord komt op zijn beurt van calare wat aankondigen, schreeuwen betekent. Dat was omdat de eerste van de maand samenviel met een nieuwe maan. De priesters kondigden dit aan.