Santiago en Onassis
25 mei 2006
Gisteren samen met vrienden gegeten in restaurant Onassis, aan het IJ in Amsterdam. Mooi ingericht en prima eten. Eerst een smaakvolle amuse, daarna een antipasta: carpaccio alla Cipriani, oftwel een rundercarpaccio met een mayonaise van truffel en Parmaggiano. Dus heel dun gesneden plakjes rauwe ossenhaas. Daarna door naar het secondi: carrè di agnello al forno. Lekker.
Coquilles St-Jacques oftewel sint-jacobsschelpen
Op het menu stond ook capesante. Omschreven als coquilles St-Jacques oftewel sint-jacobsschelpen. Ik was er wel nieuwsgierig naar maar heb ze toch niet gegeten. Wel wist ik het een onsamenhangend verhaal op te lepelen over Sint-Jakob die begraven ligt in Santiago de Compostella. En dat naar deze plaats tal van Sint-Jacobswegen leiden. En dat de pelgrims die naar Santiago trokken goed gebruikt konden worden in de strijd tegen de Moren. Het was duidelijk een verhaal van klok horen luiden maar de klepel niet kunnen vinden.
Wie was Sint-Jacob?
Die Sint-Jakob was een visserszoon die later een een leerling van Jezus werd. Een van de apostelen dus. Een van de twee broers Zebedeus. Hun moeder was aanwezig bij de kruisiging van Jezus. Wellicht was hij een neef van Jezus. Na de hemelvaart van Christus en de uitstorting van de heilige geest begon Jakob zijn eigen apostolaat. In Spanje. Dat werd geen succes en hij ging terug naar Jeruzalem. Daar werd hij een kopje kleiner gemaakt door de soldaten van Herodes. Zijn vrienden besloten zijn stoffelijk overschot in een bootje naar Spanje te voeren. Onder bescherming van engelen leidde die tocht naar Galicië. Ze voeren een rivier op en toen hun boot vastliep op een steen besloten ze Jacob daar te begraven en een altaartje op te richten. Dat graf werd op den duur vergeten totdat iemand in 813 herhaaldelijk lichtverschijnselen zag en men het graf terugvond. Er werd een kerk gebouwd en de plaats, Santiago de compostela, begon dienst te doen als bedevaartsplaats.
Sint-jacobschelp en het Shell-logo
De sint-jakobsschelp is nu het logo van shell maar vroeger was het een embleem van de bedevaart naar Santiago de Compostela. Het zichtbaar dragen van de schelp, op de hoed of op de jas genaaid, gaf bescherming tegen struikrovers, die de dragers uit een erecode met rust lieten (maar waarschijnlijk ook omdat ze wisten dat er bij de arme bedevaartgangers niets te halen viel).
Sint-jacobswegen in Europa
En dat van die pelgrimswegen klopte trouwens aardig. Hiernaast zie je een kaart (klik erop voor een vergroting) en wat daar opvalt is ook het belang van Vézelay. Er voeren meer wegen naar Santiago dan naar Rome.
De naam carpaccio
Carpaccio is overigens genoemd naar de Venetiaanse schilder Carpaccio, pseudoniem van Vittore Scarpazza (1455-1525). Hieronder zie je de Madonna met het gezegende kind.
24 december 2006 op 14:23
De Orde van Sint Jacob in Holland werd in 1290 door Graaf Floris V gesticht als een ridderorde met dertien leden. Het aantal van dertien leden doet denken aan de dertien ridders die de Orde van Sint Jacob van het Zwaard in 1170 oprichtten in Spanje. Tot de eerste ridders in deze orde behoorden Jan van Brederode, Gijsbrecht van Amstel, Jan van Arkel en Jacob van Wassenaar. De ridders droegen een keten waarin sint-jakobsschelpen, de kentekenen van de Heilige Jacobus de Meerdere, apostel en martelaar waren verwerkt. Daarom heet de Orde in het Frans “Ordre à Cocquilles”. Deze schelpen worden ook gedragen door de pelgrims die het mythische graf van de heilige Jacobus in Santiago de Compostella (Nederlands: “Jacob van het Sterreveld”) bezoeken.
11 januari 2007 op 10:29
Zie hier een mooie foto van Pieter Musterd op Flickr:
http://www.flickr.com/photos/piet_musterd/349152853/
Een koperen jacobsschelp in een van de trottoirs van Brussel. Kijk vooral ook even naar andere foto’s van deze fotograaf. Er zijn foto’s met prachtige details.
21 januari 2007 op 20:00
Gelezen op natuurcijfers.nl:
Na een bezoek aan het graf van de heilige Jacobus namen bedevaartgangers als bewijs van hun pelgrimage een Jacobsschelp mee naar huis. Ze waren voor de kathedraal van Santiago te koop, waar men een exemplaar op zijn hoed, mantel of tas kon bevestigen. Volgens een pauselijke regel was het verkopen van schelpen buiten de stad verboden.
Uit de Codex Calixtinus is op te maken dat schelpen al voor het jaar 1100 nauw verbonden waren met de cultus rond Jacobus en de bedevaart naar Santiago de Compostela.
Een van de vele legenden die verbonden zijn met de oorsprong van dit symbool luidt als volgt: Toen het schip met het stoffelijk overschot van Jacobus de monding van de rivier bij Padrón binnenliep, wilde een vrome ridder het schip tegemoet snellen. Hij verdween echter samen met zijn paard in het water en zou verdronken zijn als de heilige Jacobus geen wonder had verricht. De man dook weer op, maar was geheel bedekt met schelpen. Sinds die gebeurtenis is de schelp het symbool van de heilige Jacobus.
Namen als Jacobsmantel, Jacobsschelp, Sint-Jacobsschelp, St. Jacobsschelp, Jacob’s scallop, St. James scallop, Jakobs-Pilgermuschel, Pilgrim’s scallop, Concha de peregrino (Spaans) verwijzen naar dit symbool. Pilgrim, Pilger en peregrino betekent pelgrim. Andere namen verwijzen naar het uiterlijk van de schelp. Met zijn ribben heeft deze wel iets weg van een kam of waaier, daarvan zijn er namen als kamschelp en Fan scallop (=waaier) afgeleid. De wetenschappelijke naam Pecten betekent in het Latijn eveneens kam.
De Jakobsschelp werd in de oudheid beschouwd als het erotisch-geslachtelijke symbool van de godin Venus. Vandaar dat Venus in het schilderij ‘De Geboorte van Venus’ van Botticelli opstijgt uit een kamschelp. Veneris is de tweede naamval van Venus, waarmee de Spaanse naam Concha venera of Venera voor kamschelp verklaart is.
Het Engelse scallop komt van het Franse escalop in de betekenis van schelp. Schelp, schaal en het Engelse shell = schelp zijn daarmee ook verwant. Omdat Marcus Samuel, de oprichter van SHELL, ooit begonnen was als handelaar in antiek en bijzondere schelpen heeft hij de kamschelp als symbool voor de firma gekozen.
In feite komen, zowel Pecten maximus als Pecten jacobaeus in aanmerking als naamdrager voor de heilige Jacobus, al heeft de laatste een streepje voor met zijn soortstoevoeging jacobaeus. In enkele namen komt het onderscheid tussen beide soorten tot uitdrukking. Pecten jacobaeus komt in de Middellandse zee voor en Pecten maximus in de Atlantische oceaan, hetgeen valt af te leiden uit de Franse namen Coquille Saint-Jacques de Méditerranée, Coquille Saint-Jacques atlantique en de Engelse naam Mediterrenean scallop. Pecten maximus is groter dan P. jacobaeus (lat. maximus betekent grootste), hetgeen de naamgevers van Great scallop (Engels) Grosse Kammmuschel, Grosse Pilgermuschel (Duits) Grote mantel en Grote kamschelp geïnspireerd heeft.
28 januari 2007 op 21:59
De pelgrimstocht naar Santiago: dagboek van een magiër / Paulo Coelho
Paulo is op zoek naar zijn zwaard, het ereteken en magisch symbool dat hij pas in ontvangst mag nemen als hij bewezen heeft dat hij het ook waard is. Hij gaat op pelgrimstocht naar Santiago de Compostela. Het is de queeste naar zijn eigen falen en redding, een zoektocht naar zelfverwerkelijking. Zijn weg voert niet alleen langs de Jakobsroute, maar ook dwars door de bijbel, vooral door brieven van Paulus.
6 januari 2008 op 17:37
Beste schrijver,
Als eerste wil ik meededelen dat ik dit een mooi stuk tekst vindt en ook erg informatief. Dit is niet waarom ik schrijf, ik schrijf omdat een pelgrinos(pelgrim naar santiago) zijn schelp met de sluiting naar boven draagt of in iedergeval deed in de oude tijd.
Vriendelijke groet,
Rianne