Onlangs had ik het over de goudmantelboomkangoeroe. Of goudmantelboomkangeroe. Nu las ik het verhaal dat dit woord kangoeroe volgens James Cook (niet te verwarren met Sam Cooke) komt van een inheems Australisch woord. Cook vroeg hoe dat springende buideldier heette en zijn gesprekspartner antwoordde kangoeroe. Een woord dat zou betekenen: ik weet het niet. Nader onderzoek heeft echter bewezen dat geen aboriginal ooit van het woord gehoord heeft, niet als springend dier en niet als expressie voor het niet weten. Dan vraag je je toch af waar zoeen woord vandaan gekomen is.

Abel Tasman
Of wat Abel Tasman dacht toen hij meer dan honderd jaar voor Cook landde in Australië en Nieuw-Zeeland, Tonga en Tasmanië ontdekte voor Europa. Ik las dat hij in 1642 vanuit Batavia, het huidige Jakarta, met de Heemskerck en de Zeehaen eerst naar het piekleine eilandje Mauritius ging en van daaruit naar het oosten. Maar dit eilandje, historisch bekend van de walgvogel oftewel de Dodo, ligt meer dan 5000 kilometer van Batavia verwijderd en op zijn beurt ligt het eiland meer dan 5000 kilometer ver van Australië. Tasman’s ontdekkingen leken de VOC geen winstgevende zaak dus lieten ze het er maar bij zitten. Het enige wat aan de durf van Tasman herinnert zijn de namen: Tasmanië, Tasmanzee en Nova Zeelandia. Van Nieuw-Zeeland dacht hij overigens dat het een stukje Zuid-Amerika was en noemde het zelf Statenland. Snap jij het nog? Ik moet er toch eens wat beter induiken.

Abel Tasman maakt vrienden
Uit de verhalen blijkt wel dat Abel Tasman geen zin had praatjes te maken over de huppelende buideldieren: De eerste Europeanen die Nieuw-Zeeland aandoen zijn Abel Tasman en zijn bemanning die in december 1642 in het noorden van het Zuidereiland contact maken met lokale Maori’s. De ontmoeting verloopt erg stroef en nadat enkele manschappen gedood zijn, vertrekt deze Nederlandse ontdekkingsreiziger zonder aan land te zijn geweest richting Tonga.

De dode Dodo’s

Die Dodo’s van Mauritius zijn een treurige zaak en te vergelijken met de goudmantelboomkangoeroe. Niet voor mensen bevreesd maar wel eetbaar. Hierbij een stukje uit de encyclopedie vol van triestheid en met de geur van opgezette vogels: De dodo werd in 1598 door Hollandse zeelieden op het eiland Mauritius ontdekt (de enige plaats waar hij voorkwam). Waarschijnlijk hebben Portugese zeelieden de dodo al in 1507 ontdekt. De hulpeloze vogels werden door de zeelieden bij massa’s gedood, maar nog meer door de ingevoerde varkens en apen, die zich aan de eieren (één per broedsel) en jongen te goed deden. Kort na 1681 was de soort van Mauritius verdwenen. In 1613 had men op het eiland Réunion een verwante soort, de kluizenaar of solitair (R. solitarius), ontdekt, die groter en slanker was dan de dodo en bovendien wit. Deze hield stand tot ongeveer 1750. Een derde soort, Pezophaps solitarius, werd in 1691 op het eiland Rodriguez, ten noorden van Madagaskar, ontdekt. Deze stierf in de tweede helft van de 18de eeuw uit. Mogelijk heeft op Réunion nog een vierde soort geleefd.

Het beest is nog niet helemaal dood maar leeft voort in de taal:

dead as a dodo
aller au dodo naar bed gaan

Meer dodo
Dodo komt van het Portugese woord doudo dat dwaas betekent. Er is naast het voor zichzelf sprekende walgvogel ook nog een ander Nederlands woord voor de watervogel: Dodaars. Het eerste lid is dot (pluk), het tweede betekent ‘achterste’. De dodo werd zo genoemd vanwege de pluk staartveren. Ook herinner ik me dat we vroeger als kinderen dodo als scheldwoord gebruikte: wat ben jij een dodo. Maar dat vind ik nergens terug. Wel dit: een dappere dodo (naar de titelheld van een Nederlandse jeugdserie tussen 1955 en 1965)
iem. die vol goede bedoelingen is, zich dapper inzet, m.n. voor een goed doel.

Wim is weg
Wat me brengt op het laatste onderwerp: Wim is weg. Dit is de geuzennaam van een van de lezers van deze blog. En ik vroeg hem waar Wim dan naar toe is. Hij schreef me:

Wim is weg. Oorspronkelijk Nederlands Gouden Boekje, gemaakt ter gelegenheid van het afscheid van Wim Schouten, directeur van uitgeverij “De Bezige Bij.” Verteld en getekend door Rogier Boon (Batavia 1937 - Den Haag 1995). Onder redactie van Annie M.G. Schmid. Uitgeverij De Bezige Bij - Amsterdam, 1959. Deel 35 van de Gouden Boekjes serie. Wim krijgt voor zijn verjaardag een rode fiets. Hij besluit op weg naar Spanje te gaan. Ondertussen zijn Pappa en Mamma erg ongerust en de politie gaat zoeken. Op de radio en de televisie wordt een opsporingsbericht uitgezonden. Wim is intussen in een bos in slaap gevallen. Gelukkig wordt hij gevonden en met een grote auto weer thuisgebracht.

Schouten en andere diversen
Maar dit terzijde. En ook dat de Duitse achternaam Schultz synoniem is met onze achternaam Schouten. En dat er boven Nieuw-Guinea een reeks eilanden ligt die de Schouten-eilanden heten. Ook terzijde is dat er tegenwoordig meer dan een miljoen mensen op Mauritius leven. Hoe verzin je het. Meer dan 500 mensen per vierkante kilometer op en rots ver in de Oceaan. Daar zou zeker geen plaats meer zijn voor een dodo of twee.