Van Erasmus naar Cicero, Lorem Ipsum en De lof der Zotheid
26 februari 2006
Desiderus Erasmus voert in zijn essay De lof der Zotheid een zevental bijzondere godinnen op die de vloer aanvegen met de rede. De spreekster is de Zotheid zelve en ze beschikt over aangenaam gezelschap:
Philautia (Eigenliefde), Kolakia (Vleierei), Lethe (Vergetelheid), Misoponia (Laksheid), Hedone (Genotzucht), Anoia (Leeghoofd), Truphe (Overdaad), Komos (Dronkemansoptocht) and Negretos Hupnos (Bodemloze Slaap).
De lof der Zotheid
Ergens in dit boek plaagt Zotheid de filosofen en betwijfelt ze hun praktisch nut. Ze bespot de publieke optredens van Socrates en dat die niet voor niets eindigden met het drinken van de gifbeker. Na Socrates is de arme Plato aan de beurt: Maar als zijn leermeester met de doodstraf bedreigd wordt, staat zijn leerling Plato hem bij, echt een fantastische advocaat, die in de war gebracht wordt door het geschreeuw van het publiek en net die halve zin die we kennen kan uitbrengen. En wat zal ik van Theophrastus zeggen? Hoe zou een man die, zodra hij opkwam om het volk toe te spreken, stilviel alsof hij te laat een wolf gezien had, soldaten in de oorlog hebben kunnen ophitsen? Isocrates had te weinig zelfvertrouwen om zijn mond open te durven doen. Cicero, de vader van de Latijnse welsprekendheid, was altijd overdreven zenuwachtig en begon zijn redevoeringen als een stotterende schooljongen. Quintilianus legt dat uit als kenmerk van een verstandig advocaat die de risico’s onderkent. Maar als hij dat zegt, geeft hij toch openlijk toe dat wijsheid een obstakel is om iets te doen zoals het moet! Wat zullen mensen die al sterven van angst als er alleen met woorden wordt gestreden, presteren als er met echte wapens wordt gevochten?
En desondanks wordt, geloof het of niet, de beroemde uitspraak van Plato geprezen dat die staat volmaakt zou zijn waar ofwel filosofen heersen of heersers filosofen zijn. Allerminst! Wie de geschiedschrijvers raadpleegt, zal merken dat, als het gezag al eens een keertje in handen komt van een amateurfilosoof of een adept van literatuur, dít zonder meer de staatslieden zijn die het meest verderfelijk voor de staat blijken (Lof der Zotheid, vertaald door Harm-Jan van Dam)
Marcus Tullius Cicero en het Lorem Ipsum
Ik zal geen moderne voorbeelden opnoemen maar er zijn een aantal zeer geschikte kandidaten. Het ging me namelijk meer om Cicero. Zijn naam klinkt zo bekend en dat is niet alleen omdat het een Braziliaanse voetballer was. Marcus Tullius Cicero. Hoe kan iemand zo bekend en onbekend tegelijkertijd zijn. Romeins staatsman en redenaar heet het. In Nederland is een redenaar een onbekend beroep. Ik ben op zoek geweest of ik boeken van hem kende of gevleugelde uitspraken. Ook de beschrijving van zijn loopbaan zei me weinig. Na de moord op Caesar verdedigd hij de republiek met een aantal beroemd geworden redevoeringen en dat komt hem duur te staan. Hij is de sigaar. Marcus Antonius, de man met macht, zet hem op de dodenlijst. Hij wordt op de vlucht gevangen, vermoord en zijn hoofd en handen worden aan het podium van de senaat getimmerd. Niets van dat alles kwam me echt bekend voor tot ik afdaalde naar de trivia en stuitte op de herkomst van het Lorum Ipsum. De regels tekst die vroeger door grafici, drukkers en zetters gebruikt werdenals neptekst. Tegenwoordig wordt het gebruikt door webontwerpers en interactie ontwerpers. De standaardversie van het Lorem Ipsum stamt uit circa 1500 en begint als volgt:
Lorem ipsum dolor sit amet, consectetur adipisicing elit, sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua. Ut enim ad minim veniam, quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat. Duis aute irure dolor in reprehenderit in voluptate velit esse cillum dolore eu fugiat nulla pariatur. Excepteur sint occaecat cupidatat non proident, sunt in culpa qui officia deserunt mollit anim id est laborum.
De eerste woorden van het Lorem Ipsum
De teksten lijken origineel latijn maar hebben weinig betekenis. De verhouding lange en korte woorden leent zich voor het gebruik als neptekst. Maar de eerste woorden van het Lorem Ipsum vinden hun oorsprong in het boek De finibus bonorum et malorum (Over de grenzen van goed en kwaad) van Marcus Tullius Cicero. In het boek komt namelijk deze zinsnede voor:
Neque porro quisquam est qui dolorem ipsum quia dolor sit amet, consectetur, adipisci velit
Het betekent iets als: Er is niemand die van pijn houdt, die er naar zoekt, en het wil hebben, simpelweg omdat het pijn is… Een heerlijk triviaal gegeven!
Verwijzingen bij dit onderwerp


10 januari 2007 op 13:10
Afgunst ten gevolge van deugd heb ik altijd als roem beschouwd, niet als afgunst. (Hoc animo fui semper ut invidiam virtute partam gloriam, non invidiam putarem). Marcus Tullius Cicero
12 maart 2007 op 21:28
Nog een link tussen Cicero en Erasmus. Een serie van de Humanistische Omroep met als ondertitel Ubi bene, ubi patria. Waar het goed is, daar is mijn vaderland:
http://www.humanistischeomroep.nl/human/hos/html/programs/program.jsp?program=651&episode=761#
In de aankondiging lees ik: Jean Claude Margolin, professor emeritus aan het Centre d’Etudes Superieurs de la Renaissance in Tours: “Het feit dat Erasmus onderdaan was van Karel V en tegelijkertijd omgang had met de Europese vorsten, bracht hem ertoe na te denken over alle tegenstrijdigheden in de politiek.”
En dit:
Mary Robinson, hoge commissaris voor de mensenrechten van de Verenigde Naties: “Vreemdelingenhaat, het geloof dat arme mensen in eigen land tekortkomen zijn zaken waarmee politici makkelijk kunnen scoren maar ze zijn gevaarlijk. Politiek leiderschap in Europa is nodig. Want de realiteit is dat we geschoolde én ongeschoolde arbeiders nodig hebben.”
Ubi bene, ubi patria
18 maart 2007 op 22:45
De punt is de maat waarin de grootte van letters oftewel het corps wordt uitgedrukt. Een punt = 0,375 mm. Er wordt ook wel van Didot-punten gesproken. De grootte van de letter wordt corps genoemd, dit is de afstand van de onderkant van een staartletter (als de g, j) tot aan de bovenkant van een stokletter (als de f, l), vermeerderd met het ‘vlees’ (wit) aan de boven- en onderkant.
1 cicero is 12 punten. En 1 cicero = 4,512 mm. In een meter gaan 2660 punten. Een cicero wordt ook wel augustijn genoemd. Het decimaal stelsel heeft in de typografie het twaalftallig puntenstelsel niet kunnen vervangen.
De benaming augustijn komt uit Frankrijk; men noemde er een drukletter met de grootte die gebruikt werd in een uitgave van De civitate Dei van Augustinus uit 1474 een Saint-Augustin. De cicero werd genoemd naar Marcus Tullius Cicero; in een uitgave van zijn brieven uit 1466 werd een drukletter gebruikt die in grootte overeenkomt met 12 punten.
Bij het digitaal zetten wordt de picapunt gebruikt . De pica stamt uit Groot-Brittannië. Ze bestaat uit 12 picapunten. 12 picapunten = 1 pica = 4,2175176 millimeter. De pica stamt uit Groot Brittannië en wordt in de digitale typografie gebruikt, zoals in PostScript-fonts.
Picapunten zijn dus iets kleiner dan de continentale Didot-punten.
20 maart 2007 op 21:07
[…] Op zoek naar wat nieuws over Lucebert stuitte ik op een artikel van Nico de Boer uit BN De Stem. De titel luidt: Zonder humor is de dichter verdacht. Ik kan er niet echt een touw aan vastknopen maar het heeft iets te maken met de boekenweek en het thema Lof der Zotheid. Het stuk opent met een zin die als geen ander laat zien wat een anakoloet is. De ontsporende zin: Scherts, satire en ironie’ luidt het thema van de 72ste Boekenweek, onder het motto ‘Lof der Zotheid’. Een wat omslachtige manier van de stichting Collectieve Propaganda van het Nederlandse Boek (CPNB) om de ‘humor in de letteren’ te promoten in de breedst mogelijke zin. Over omslachtig gesproken. […]