Bergamotpeertjes, bergamotcitroenen en Earl Grey thee
5 februari 2006
De bergamotsmaak van Earl Grey komt niet van het bergamotpeertje zoals ik een tijd dacht maar van een peervormige citrusvrucht! Een soort zure sinaasappel las ik ergens, een peervormige citroensoort staat in Van Dale.
De bergamot
Na de pompelmoes en de grapefruit kom ik dus weer eens uit op citrusvruchten. Ze zijn door hun mooie kleuren en uitgesproken smaken bijna onvermijdelijk. De bergamot kende ik als de smaakmaker van mijn favoriete thee: Earl Grey. Ik wilde al jaren weten hoe ze er eigenlijk uitzien en hoe ze smaken.
Bergamot en Nancy
Het dichtst bij een echt bergamotvruchtje was ik waarschijnlijk in Nancy, twee jaar geleden. Nadat we heerlijk gegeten hadden in l’Excelsior en een flinke huwelijkscrisis overwonnen hadden gingen mijn vrouw en ik naar het prachtige plein in het centrum van Nancy. Het plein heet place Stanislas en is genoemd naar een oude Poolse koning die regeerde over het hertogdom Lotharingen. Deze Stanislas Leszczynski was de schoonvader van de Franse Koning Lodewijk XV, maar dit terzijde. De gehele middenstand van deze stad leek daar namelijk bergamotsnoepjes, likeurtjes en dergelijke te verkopen. Ik heb meteen groot ingeslagen om alle varianten te proeven. En om later uit te zoeken wat Nancy toch met Bergamot heeft uit te staan.
Het woord Bergamot uit het Turks?
Ik las dit over de snoepjes: Bergamote is a word coming from the Turkish beg-armâdé that means “pear of the lord”. It is the fruit of the bergamot tree and looks like a lemon. The recipe of these bergamot flavored sweeties was created in Nancy in 1857. There unique taste made their fame. They are now one of the most known candy of France.
De geschiedenis van een snoepje
Dus Bergamot komt volgens dit verhaal dus van het Turks. Beg-armâdé, dat zoveel betekent als de peer van de heer. Het verhaal over hoe de snoepjes gewonnen uit gebrande suiker en bergamot-olie is wel grappig omdat diezelfde Stanislas er een rol in had. Het bergamootje schijnt namelijk in Nancy beland te zijn door Rene d’Anjou die een duo-baan had als Hertog van Lotharingen en koning van Sicilië. Deze nam het mee naar Nancy. In 1750 fabriceert de chef-kok van Stanislas, Gilliers, als eerste het snoepje en het wordt meteen een succes.
Het woord Bergamot uit Italië?
Maar dan lees ik ergens anders dit verhaal: Bergamot (Citrus bergamia, ook wel Citrus aurantium subsp. bergamia) is een kleine, peervormige en zure citrusvrucht , die groeit aan een boom die ca. 4 meter hoog kan worden. De vrucht wordt gekweekt in zuidelijk Italië en is de smaakmaker die gebruikt wordt in Earl Grey thee. Bergamotolie wordt uit de schil van de vrucht gewonnen. De naam is afkomstig van de plaats Bergamo in Italië. Op basis van genetisch onderzoek uit 2000 denkt men dat de Bergamot een kruising is tussen Citrus limetta (een soort citroen) en Citrus aurantium (een soort grapefruit).
In de Merriam-Webster lees ik vervolgens dit over herkomst van het woord: F bergamote, fr. It bergamotta, modif. of Turk bey armudu, lit., the bey’s pear. De heer is dus een wereldse heer, een regent. De peer van de regent.
Van Dale over de Bergamotpeet en de Bergamotcitroen
In de Grote van Dale staat het vervolgens het meest precies. De bergamotpeer is vernoemd naar de Turkse heer en de bergamotcitroen naar de gelijknamige plaats in Italië. Ik heb voor alle zekerheid nog maar een afbeelding van het peertje toegevoegd.
Restaurant l’Excelsior Nancy
Het achteloos vermelde restaurant l’Excelsior was trouwens een echt juweeltje in Art Nouveau-stijl. Ook het eten was zeer de moeite waard. Excelsior in Nancy, een echte aanrader!
Verwijzingen bij dit onderwerp
Post scriptum over de naam Earl Grey
P.s. Nog het verhaal achter de naam van de Thee: Earl Grey (ook wel foutief gespeld als Earl Gray) is een melange van zwarte thee, op smaak gebracht met bergamotolie, gewonnen uit de schil van de vruchten van de citrusachtige bergamotplant. De Earl Grey-thee is genoemd naar graaf Charles Grey (1764?1845), een Brits staatsman en premier. Het verhaal gaat dat de thee hem als cadeau werd aangeboden nadat tijdens een handelsmissie naar Azië een van zijn medewerkers een jongen van de verdrinkingsdood zou hebben gered. Uit dankbaarheid zou de vader van de jongen aan Earl Grey het recept hebben gegeven.
4 januari 2007 op 15:06
Nancy was ook de thuisstad van de wiskundige Henri Poincaré. Deze had een vermoeden. Het vermoeden van Poincaré. Hij vermoedde iets wat mijn pet te boven gaat:
In 1904 stelde Henri Poincaré dat er een eenvoudig criterium moet zijn om te zien of een driedimensionale gekromde ruimte de vorm van een driedimensionale sfeer heeft. De driedimensionale sfeer of 3-sfeer is de veralgemening van de gewone tweedimensionale sfeer naar één dimensie hoger, of nog: de rand van een vierdimensionale bol.
Het vermoeden is een van de Millenniumprijsproblemen waarvoor een prijs van 1 miljoen dollar is uitgeloofd. In 2002 en 2003 zijn er bewijzen opgesteld door Grigori Perelman, die daarna wereldwijd door wiskundigen werden bestudeerd en aangevuld. Anno 2006 komt Perelman in aanmerking voor (een deel van) de milleniumprijs. Hij is echter al sinds 2003 onvindbaar. Hij zou normaal samen met 3 andere wiskundigen de Fields-medaille ontvangen op 22 augustus 2006, maar kwam niet naar de uitreiking.
28 januari 2007 op 0:35
Een deskundige theedrinker vind je hier:
http://secretaire.wordpress.com/2007/01/14/earl-grey-supreme-tea/trackback/
(Engelstalig)
2 februari 2007 op 9:46
Earl grey (ook wel foutief gespeld als earl gray) is een melange van zwarte thee, op smaak gebracht met bergamotolie, gewonnen uit de schil van de vruchten van de citrusachtige bergamotplant. De earlgreythee is genoemd naar graaf Charles Grey (1764–1845), een Brits staatsman en premier. Het verhaal gaat dat de thee hem als cadeau werd aangeboden toen tijdens een handelsmissie naar Azië een van zijn medewerkers een jongen van de verdrinkingsdood zou hebben gered. Uit dankbaarheid zou de vader van de jongen aan Earl Grey het recept hebben gegeven.
In de loop der jaren heeft de earl grey thee verschillende samenstellingen gekend. De thee die Charles Grey cadeau zou hebben gekregen, zou een mengsel zijn van zwarte thee uit India en thee uit Sri Lanka (ceylonthee).
Trivia
Earl grey is de favoriete drank van Jean-Luc Picard (”Tea, Earl Grey, hot!”) uit de serie Star Trek: The Next Generation. Ook James Bond houdt van earl grey thee.
9 april 2007 op 19:22
Altijd gedacht dat Excelsior een mythische figuur uit vroegere tijden was. Waarschijnlijk was ik in de war met Xerxes. Excelsior is de vergrotende trap van excelsus (hoog) en betekent dus gewoon steeds hoger.
10 juni 2007 op 21:12
Hoi Kielzog, er was een uitgebreide documentaire op Arte over de Bergamot. Groeit voornamelijk in Calabrië en wordt niet alleen gebruikt voor Earl Grey maar ook voor Eau de Cologne. Groetjes, Nicole
Die Bergamotte
Dokumentation, Deutschland 2006, SR, Erstausstrahlung
Regie: Stephan Düfel
Ein duftender Tee made in London, ein kostbares Parfüm aus Köln und königliche Bonbons aus Nancy - all diese Dinge haben eines gemeinsam, sie benötigen die ätherischen Öle einer geheimnisvollen Frucht aus dem tiefen Süden Italiens, der Bergamotte.
Bergamotten gehören zur Familie der Zitrusfrüchte und wachsen unter optimalen klimatischen Bedingungen nur auf einem 100 Kilometer langen Landstrich zwischen den Bergen des Aspromonte-Massivs und dem Mittelmeer im Süden Kalabriens - direkt in der Stiefelspitze kurz vor Sizilien. Seit einigen Jahren werden auch an der Elfenbeinküste oder in Südamerika Bergamotten angebaut, doch 95 Prozent des Weltbedarfs wachsen nach wie vor wie in den Tälern des Aspromonte. Hier liefern die Früchte ein besonders hochwertiges Öl.
Trotzdem haben es die kalabresischen Bauern schwer, gute Preise zu erzielen. Es gibt nur wenige Großhändler und die drücken die Preise. Bauern wie der ehemalige Anwalt Ugo Sergi haben eine Bio-Kooperative gegründet und versuchen, das Öl direkt ins Ausland zu verkaufen.
Wertvoll an der Bergamotte ist vor allem die Schale, in ihr steckt das ätherische Öl. 200 Kilogramm Früchte müssen gepflückt werden, um einen Liter Öl zu gewinnen, das für Earl-Grey-Tee, für Eau de Cologne und bernsteinfarbene Bonbons benötigt wird. In Kalabrien gibt es außerdem ein vom Aussterben bedrohtes Handwerk rund um die Bergamotten: aus den Schalen der Frucht werden Schnupftabakbeutel und Dosen hergestellt.
Seit in der Parfüm- und Teeproduktion immer stärker chemische Stoffe zum Einsatz kommen, müssen die Bauern in dieser abgeschiedenen Region Italiens um ihre Existenz kämpfen.
21 januari 2008 op 16:35
De Bergamot(peer) of Bergamot(zoete citroen) is vermoedelijk afkomstig uit Pergamon een beroemde Griekse stad in Ionia (nu west Turkije). Onder Attalos I was deze merkwaardige zoete ”citroen” al bekend. Het lijkt op een citroen, groeit als een citroen (aan de boom) maar smaakt als een zoet peertje. Heel grappig. Bergamot bevat ook een natuurlijke desinfectans en wordt evenens gebruikt in de medische wereld. Jammer dat ze hier niet of nauwelijks te krijgen zijn. Hier moet verandering in komen want het is onterecht ondergewardeerd.
PJOTR.X.
15 juni 2008 op 10:34
Adoe hoe toch,…earl grey thee,….ik heb liever “Tjendol”,…
de Sultan.