De pompelmoes en het woord ondernemen
20 januari 2006
Als je blogt en zegt verstand te hebben van de herkomst van woorden is het natuurlijk niet verwonderlijk als mensen je vragen gaan stellen over etymologie. De vraag was: waar komt het woord ondernemen vandaan?
Ik stel zelf ook graag vragen. Zo vroeg ik me af hoe in godsnaam die enorme gele vrucht zou heten die ik gisteren voor de helft opgegeten had. Een citrusvrucht. Een soort grote grapefruit.
De citrus maxima
Dat bleek dus een pompelmoes. De citrus maxima. De pompelmoes lijkt niet op een grapefruit, de grapefruit lijkt op de pompelmoes. De grapefruit is namelijk een kruising tussen sinaasappel (china’s appel) en pompelmoes. De naam ken ik nog van het vroegere pompelmoentje. Een vruchtensap in de familie van appelsientje en goudappeltje.
Herkomst woord pompelmoes
Als iemand me dus zou vragen wat de herkomst is van dit woord dan is dat niet zo moeilijk. Dat voert via de oude Nederlandse kolonie Ceylon (het huidige Sri Lanka, het vroegere Serendip) naar het Tamil-woord pampalimasu. Leuk, maar iets wat ook weer snel vergeten mag worden.
Herkomst woord ondernemen
Met de vragensteller heb ik dus gisteren een pompelmoes gegeten en nu vraagt hij me waar het woord ondernemen vandaan komt. Dat woord ligt blijkbaar zo dicht bij de mensen in het algemeen en woordenboekenbakkers in het bijzonder dat ze vergeten de herkomst uit te leggen. De vragensteller is echter zelf ondernemer dus die wil dat wel eens weten. En terecht!
Een poging tot opheldering
Wat neem je onder als je onderneemt? Is het hetzelfde bedoeld als oppakken? Het bestaat ook in het Duits als Unternehmen en in het Frans als entrepreneur. Zou het een van die letterlijke overzettingen uit het Latijn zijn? Ik denk dat dat het is: aanpakken. Ook de herkomst van het woord impresario (ondernemer van toneelvoorstellingen en dergelijke) doet deze betekenis vermoeden. Een impresa is in het Italiaans een onderneming en dat komt van het Latijn: in [in, naar] + prehendere [grijpen, oppakken]. Ik vraag me af of een ondernemend iemand genoegen neemt met zo’n verklaring dus ik vrees dat het laatste hier nog niet over gezegd is.
Verwijzing bij dit onderwerp
Bekijk het woord pompelmoes in Vlaamse gebarentaal (helaas ontbreekt ook hier het woord ondernemen)
20 januari 2006 op 21:33
Grapefruit Moon
(Tom Waits 1973)
Grapefruit moon, one star shining, shining down on me
Heard that tune and now I’m pining, honey can’t you see?
‘Cause every time I hear that melody, well something breaks inside
And grapefruit moon, one star shining, can’t turn back the tide
Never had no destinations, could not get across
You became my inspiration, oh but what a cost
And every time I hear that melody, something breaks inside
And grapefruit moon, one star shining, is more than I can hide
Now I’m smoking cigarettes and I strive for purity
And I slip just like the stars into obscurity
But every time I hear that melody, puts me up a tree
And grapefruit moon, one star shining, is all that I can see
26 januari 2007 op 22:54
Ooit geweten dat de Pompelmoes een geheim deelt met de Reuzenberenklauw? Ik niet. Vaak heb ik gehoord dat de Reuzenberenklauw giftig is en dat deelt deze met de Pompelmoes. Het heeft te maken met Furanocumarine, een fototoxische stof die in verschillende planten voorkomt. Dit las ik erover:
Reuzenberenklauw
De reuzenberenklauw is giftig. Het sap van de plant maakt de huid supergevoelig voor zonlicht. Na 24 uur ontstaan rode jeukende vlekken, waarna zwelling en blaarvorming volgen. Het letsel kan er uitzien als een brandwond en het kan twee weken duren voordat het genezen is. Als litteken kan er een bruinverkleuring optreden. Wanneer het sap in de ogen komt, kan dit tot blindheid leiden. Als voorzorgsmaatregel moet dus elk contact met het plantensap vermeden worden; als dit toch gebeurd is, moet het sap zo snel mogelijk afgespoeld worden en moet blootstelling aan zonlicht van de huiddelen die in contact geweest zijn met het sap vermeden worden.
Pompelmoes
Verschillende medicijnen mogen niet gecombineerd worden met pompelmoes aangezien ze de werking van het medicijn versterkt. Dit is onder andere het geval met sommige bloeddruk- en cholesterolverlagers. Dit komt door de aanwezigheid van furanocumarinen. De menselijke darm bevat een natuurlijk eiwit dat sommige geneesmiddelen deels vernietigt en uitschakelt. De furanocumarinen blijken dat eiwit in de darm tegen te werken.