Wie denkt er bij Nederlandse specialiteiten niet aan bitterballen en vla. Het hoeft natuurlijk niet tegelijkertijd gegeten te worden maar ik vind beide producten wel iets typisch Nederlands hebben. En deze producten trekken vreemde gasten.

De smaak van blanke vla
Tot voor een paar jaar geleden heb ik vla niet als iets bijzonders gezien. Vla is er, vla meng je vla eet je. Maar toen ik mijn Londense collega’s regelmatig met boodschappentassen vol vla richting huis zag vertrekken begon ik me te realiseren dat er toch wel iets specifieks aan vla is. En toen een man met een tulband me vroeg wat toch de smaak is van blanke vla stonden ik en mijn Nederlandse collega’s eigenlijk met de mond vol tanden. Waar smaakt dat naar? Ik wist niet eens of vla nu yoghurt is of iets anders. Op het internet kon ik helemaal niets vinden en ik kwam uiteindelijk uit op een Duitse site getiteld frikandel.de. Een zeer leerzame en goed geschreven site over een aantal typische Nederlandse fastfood gerechten. De Holländische Bratrollen, kroketten, Bamibal, Nasischijf, Kaassoufle, Mexicano, gehaktbal en natuurlijk frietjes. Het wordt er allemaal beschreven en er zijn foto’s die ook kunnen dienen als achtergrond voor je bureaublad. Heel smakelijk! De site heeft ook wat andere categorieën waar wat typische Nederlandse zaken worden geserveerd zoals chocomel, fristi en niet te vergeten verdikte bleek. Op deze site vond ik dus het antwoord waar blanke vla naar smaakt. Vla is eigenlijk melk met wat verdikkingsmiddelen: Dann gibt es auch noch den blanke Vla ohne Aromen, den man entweder so oder nach eigenem Gusto verfeinert verspeisen kann. Dus blanke vla smaakt eigenlijk naar niets.

Frits Bolkestein en een portie bitterballen
En ik heb nog een kleine anecdote die Spinoza, Erasmus, Karl Popper en de Europese Unie verbindt met de bitterbal. In oktober 2005 ging ik naar een lezing in Felix Meritis van de heer Herman von der Dunk. De titel was De illusie van het liberale vrijheidsidee. Enfin, ik was aan de vroege kant dus kon ik nog wel een leffe triple in het bijbehorende café bestellen. Ik sta te wachten tot ik naast me een bekende verschijning zie. Het was Frits Bolkestein. Hij was zonder voordringen natuurlijk het eerst aan de beurt, verschik moet er zijn. Hij informeerde beleefd maar zakelijk of de keuken nog open was. Dat was niet het geval. Of er dan wellicht een kassplankje te krijgen was, dat combineert lekker met een rood wijntje. Ook dat was er niet. En toen vroeg hij om een bittergarnituurtje. Dat was er wel. En zijn vraag ontroerde me meer dan ik verwacht had. Een portie bitterballen met mosterd. Gewone mensen vrijheid! De lezing zelf was meer dan de moeite waard al was het verhaal van een niet alledaagse abstractie.

FC Amsterdam en het Stadionplein
En op bovenstaande foto zie je dat er vaker vreemde vogels afkomen op de Nederlandse snack. Dit is een blauwe reiger die regelmatig komt eten bij de FeBo (Ferdinand Bol-straat) op het Olympiaplein. Hij loopt doodgemoedereerd naar binnen en bedient zich. Deze friettent heeft trouwens perfecte frieten en ik kom er dan ook zo nu en dan na het squashen. Deze plaats is de eerste plek in Amsterdam waar ik herinneringen aan heb. Ik was namelijk voor het eerst in onze hoofdstad om naar FC Amsterdam te komen kijken en die speelden in het oude Olympisch Stadion (nog met een betonnen bak erom heen). Ze speelden er voor 543 betalende bezoekers tegen f.c.v.v.v. en het was het Eredivisie seizoen 1976-1977. Het werd een doelpuntenfestival: 8-3! Het gejuich van de toeschouwers in een zo goed als verlaten stadion was iets heel specifieks. Ik herinner me in ieder geval dat we bij aankomst een frikandelletje hebben gehapt in deze Febo. Dus toen ik er laatst kwam en er op een electriciteitskast een poster hing voor de terugkeer van het oude Ajax-logo werd ik wel even sentimenteel.

Vla, waar komt het vandaan?
Gelezen: Volgens het woordenboek is vla of vlade een “koud gegeten, vloeibare toespijs”, bereid met melk, suiker, eieren en o.a. cacao of vruchten, die sinds de 18e eeuw voorkomt. Volgens voedselhistoricus Jozien Jobse-van Putten is het gebruik van vla (en pudding) na 1950 opgekomen als een zoet en luxe alternatief voor de pap. Die pap werd vooral door de mensen zelf gemaakt. Na 1950 kwamen er steeds meer kant-en-klare toetjes, waaronder vla, op de markt. Het Nederlands Zuivelbureau (de voorloper van de Nederlandse Zuivel Organisatie) bedacht in 1963 de vla-flip, die zo populair werd dat hij het woordenboek van Van Dale werd opgenomen: “vloeibare spijs die bestaat uit yoghurt, vla en limonade, geserveerd in een glas.” Vla wordt o.a. gemaakt door Campina en Friesche Vlag. Hoe vla precies ontstaan is, weten we niet. Het is een typisch Nederlands product; in het buitenland vind je het nergens, behalve misschien in Engeland (de z.g. custard lijkt er veel op, maar die wordt meestal warm gegeten over een applepie of gooseberry pie). De smaak van vla ontstaat door toevoeging van b.v. vanillesuiker en andere smaakjes. We eten per jaar per hoofd van de bevolking meer dan 10 kg vla.

De uitvinder van de vla-flip
De uitvinder van de vla-flip is trouwens mevrouw Reuvers-Ulijn uit Oss, wier echtgenoot bij zuivelfabriek Campina werkte. Het neologisme is inmiddels volledig ingeburgerd. Haar idee werd in 1963 ingezet om het wat oubollige karakter van vla wat op te poetsen. Grappig in dit verband is ook het betoog van cabaratier Theo Maassen: Waarom doen we eigenlijk niet gewoon datgene wat het fijnste is? Wat was er fijner dan na het warme eten een pak chocolade vla, een pak vanille vla en dat samen in een bakje te gieten? En wat gebeurt er? Komen ze met dubbelvla, dat wil je godverdomme zelf doen.