Aesopus, de fabeldichter
15 november 2005
Deze Griekse fabeldichter Aespous lijkt in Nederland bijna niet meer in druk. Met wat moeite heb ik een Engelse versie gevonden. Deze Aesopus schijnt een gebochelde slaaf geweest te zijn die later als rondreizend verteller zijn brood verdiende. Veel weten we niet over hem maar de schilder Diego Velazquez liet zich niet beperken door de feiten en schilderde Aesopus.
Het is trouwens ook niet makkelijk zoeken met zoeen naam: Aesopus. Ook gespeld als Aesop, Esopus, Aisopos. Of onvindbaarder nog: de naam gespeld met een AE ligatuur: Æsop. Hoe dan ook, zijn fabels zijn prachtig en leven nog voort in veel van onze woorden en spreekwoorden. Neem deze fabel:
Een Leeuw, een Ezel en een Vos
(letterlijke vertaling vanuit het Grieks) Een leeuw, een ezel en een vos gingen nadat ze een bondgenootschap hadden gesloten op jacht. Nadat veel dieren gevangen werden, droeg de leeuw de ezel op hen onder hen te verdelen. Nadat deze de drie delen in gelijke stukken had gedaan, spoorde hij hen aan uit te kiezen. Nadat de leeuw boos geworden was, at hij de ezel op. Daarna beval hij de vos te verdelen. Nadat deze alles in een deel had opgestapeld, liet hij een klein stuk voor zichzelf over. En de leeuw (zei) tegen hem: “Wie, o beste, leerde jou zo te verdelen?” Hij zei: “Het ongeluk van de ezel” Dit verhaal toont, dat het ongeluk van de naasten bij de mensen leidt tot matigheid.
Hiervan komt het woord leeuwendeel: het voornaamste, het grootste aandeel..
Ook bekende fabels zijn de kip met de gouden eieren, de vos en de raaf en de haas en de schildpad. In onze taal gebruiken we nog: de druiven zijn zuur (zei de vos, maar hij kon er niet bij), de wolf in schaapskleren, met andermans veren pronken, de slang aan de borst en de kat de bel aanbinden. Ook de uitdrukking to cry wolf (vals alarm slaan) voert terug op een fabel van Aesopus.
Aesopus van Nederland
In de Van Dale vond ik overigens een Duitse Aesopus, een Franse Aesopus en een Engelse Aesopus. Zo werden G.E. Lessing, J. Gay en J. de la Fontaine genoemd. Een Nederlandse Aesopus ontbreekt.
Joost van den Vondel schreef fabels in zijn Warande der dieren en er is een beroemd Middelnederlands werk dat naar Aesopus verwijst: De Esopet (`kleine Aesopus’). Deze fabels zijn in modern Nederlands te vinden in het boekje De kikker die zichzelf opblies van Anda Schippers.
Lees meer over en van Aesopus:
25 december 2006 op 14:55
Op beleven.org vind je tal van fabels van Aesopus in het Nederlands, zoals De vos en de raaf:
Een fabel uit Italië voor kinderen vanaf 10 jaar.
Mensen die vleien hebben daar een bedoeling mee. Dat ondervindt de raaf wanneer hij op een boom met een mals stuk vlees in zijn bek zit en de vos als een volleerde slijmbal tegen hem aan begint te praten.
http://www.beleven.org/verhalen/data/verhaal.php?id=6612
23 januari 2007 op 23:08
Een ander spreekwoord dat terugvoert naar Aesopus is:
Je kan een kat de bel aanbinden.
De uitdrukking gaat terug op een fabel van Aesopus, waarin de muizen overleggen hoe ze zich kunnen beschermen tegen de kat; een van de voorstellen is dat men haar een bel aanbindt. Een goed idee: dat is precies wat wij mensen met onze katten doen als we willen verhinderen dat ze ongehinderd muizen en vogels vangen. In de fabel zijn de muizen dan ook wild enthousiast over het voorstel, tot een senior-muis vraagt: en wie gaat de kat de bel aanbinden? Waarop een lange stilte volgde.
Je kan meer over dit en andere kattebelletjes lezen op deze site:
http://blog.seniorennet.be/kareldhuyvetters/archief.php?ID=122
28 januari 2007 op 23:29
[…] Velazquez De schilder Velazquez kende ik al van zijn schildering van Aesopus. Deze Diego Rodríguez de Silva y Velázquez was een Spaanse kunstschilder die werkte aan het hof van de Habsburgse koning Filips IV. Hij portretteerde deze Filips en ook deze Habsburger toont onmiskenbaar het voor de Habsburgers kenmerkende centenbakje. […]
28 februari 2007 op 22:13
De druiven zijn zuur.
Dat wordt gezegd, wanneer iemand van datgene, wat hij graag zou willen hebben, doch niet kan krijgen, met verachting spreekt. De spreekwijze is ontleend aan de fabel van Aesopus, waar de vos, toen de druiven hem te hoog hingen, zei dat hij ze niet lustte.
2 maart 2007 op 19:07
Dag Bert,
Vaak zie ik gebruik van De druiven zijn zuur waar men eigenlijk bedoelt een hard gelag. Ik lees in het Idioomwoordenboek van Van Dale dat er inderdaad een betekenisverschuiving heeft plaatsgevonden:
De druiven zijn zuur, de nederlaag valt zwaar, is moeilijk te verteren. Er heeft bij deze uitdrukking een verschuiving in de betekenis plaatsgevonden. Oorspronkelijk gaf deze uitdrukking namelijk aan dat iets wat je graag wilt hebben je onverschillig laat, omdat je het toch niet krigen kunt.
En soms zijn dan ook de rapen nog eens gaar maar dat zeg je als een kritiek moment is aangebroken. De boot is aan, daar heb je de poppen aan het dansen ;-)
9 april 2007 op 16:14
In de fabel over de haas en de schildpad houden de twee dieren een wedloop. De haas denkt makkelijk te zullen winnen en spant zich totaal niet in. Onderweg denkt hij gerust een dutje te kunnen doen, maar als hij wakker wordt, heeft de schildpad de finish al bereikt. Zo verliest de haas toch de wedstrijd.
De moraal van het verhaal is dat hardlopers doodlopers zijn en dat langzaam-maar-zeker-werk tot goede resultaten leidt.
7 oktober 2007 op 19:28
Kom ook eens schrijven op het Erkende Gerard Reve Forum
http://grootgerardreveforum.yourbb.nl
10 oktober 2007 op 20:49
“Met wat moeite heb ik een Engelse versie gevonden. ” waar heb je deze gevonden en weet je misschien nog Engelse schrijvers die ook dierenverhalen hebben geschreven?
alvast bedankt